Een Humanistische filosofie
Het Alevitisme is onder andere een humanistische filosofie, waarbij de mens centraal staat. Om tot God te komen, om God te gedenken, is het noodzakelijk om ook de Goddelijke essentie in de mens te erkennen. Daarom staat het geloof in de mens centraal in het Alevitisme. Dit geloof is alleen mogelijk wanneer het er in de samenleving menselijk aan toegaat, dat betekent: democratisch en humanistisch. De imam Ali en Haci Bektash Veli waren een belichaming van deze principes. Het principe “ieder mens te accepteren en te respecteren zoals hij/zij is”, geldt niet in de laatste plaats voor de geloofsbeleving van iemand. De Alevieten hebben een groot respect voor ieders geloof en belijdenis, wat ook zijn of haar overtuiging moge zijn. De mens is verantwoordelijk voor zichzelf. Iemand moet zelf tot erkenning van God en de natuur komen en daarom kan niemand bijvoorbeeld vanwege atheïsme veroordeeld en gestraft worden. Iedereen is vrij zijn geloof te beleven zoals hij of zij verkiest er zijn geen verplichte gebeden en geen vaste regels. Niet God, maar de mens is de wetgever op aarde. De mens is op alle gebieden zelf verantwoordelijk. Vrede, solidariteit, eenheid en broederschap onder de mensen staan bij Alevieten dan ook hoog in het vaandel.
In het Alevitisme gaat het om ‘de mens met een schoon hart’.
Bij de meeste Alevieten krijgt deze levensfilosofie ook een religieuze vertaling en duiding: de mens is een spiegel van God. Om tot God te komen hoef je niet per se naar Mekka te gaan, zoals de Soennieten doen; maar zoals Haci Bektas zei: Je moet het niet zoeken in Mekka. Je bent zelf Mekka en Kabe, je bent zelf de Koran. Voor sommige Alevieten die zich als niet-gelovig benoemen, staat het Alevitisme buiten de Islam. Vooral de tweede generatie Alevieten in Nederland, zien het Alevitisme primair als een cultuurgebonden geheel van normen en waarden, leefstijl en gebruiken.
De Alevitische poëzie en liederen
Muziek speelt een hoofdrol in het Alevitisme en in feite vormen de Alevitische liedjes, met hun telkens terugkerende thema’s van verzet tegen onderdrukking en liefde voor de mensheid, de meerderheid in de Turkse volksmuziek. Alevitische muziek, welke qua vorm waarschijnlijk het meest op de originele muziek van de Turkmeense nomaden, is het voornaamste onderscheidende kenmerk van deze geloofsovertuiging en blijft vandaag de dag in Turkije door zijn onderwerpszaken populair. De Cem, de Semah en de gehele levenswijze van de Alevieten weerspiegelen hun specifieke cultuur en filosofie. De Alevitische filosofie wordt ook tot uiting gebracht in de Alevitische poëzie en liederen. Door de eeuwen heen zijn er Alevitische dichters/zangers geweest, die de Alevitische denkwijze verkondigd hebben.
Een van de grootste onder hen was Pir Sultan Abdal, die in de 16e eeuw leefde. Hij was een grote vrijheidsstrijder, die in opstand kwam tegen onrecht en bedrog, terwijl hij in zijn gedichten en liedjes vrede en liefde predikte. Een ander belangrijke persoon voor de Alevieten is de volksdichter en derwisj Yunus Emre, die in de 13e eeuw leefde. Ook zijn gedichten en filosofie zijn nog altijd zeer belangrijk voor de Alevieten. UNESCO heeft 1991 uitgeroepen tot liefdes- en vredesjaar voor Yunus Emre. Ook vandaag de dag zijn er nog diverse Alevitische zangers / dichters.