Wie zijn de Alevieten?
In Turkije wonen meer dan 70 miljoen mensen en ruim 95% van de bevolking is Islamitisch. Het merendeel hangt de Soennitische tak van de Islam aan. Naast de Soennieten bestaat er echter nog een andere religieuze bevolking, namelijk de Alevieten. Naar schatting draagt hun aantal ongeveer 30% van de Turkse bevolking. Dat betekent dat er in Turkije ruim 20 miljoen Alevieten wonen. Hiertoe behoren zowel Turken als Koerden. Het Alevitisme als wereldbeschouwing, geloofsovertuiging en cultuur heeft zijn oorsprong in de grote volksverhuizingen van Turkse stammen vanuit Centraal-Azië naar Anatolië in de 9e en 10e eeuw.
Hoewel het Soennisme en het Alevitisme beiden tot de islam behoren, zijn de verschillen tussen deze twee stromingen groot. Dit geldt niet alleen voor de religieuze uitleg van de islam; de Alevieten hebben hun eigen cultuurbeleving, religieuze uiting en levensbeschouwing. De belangrijkste kenmerken van het Alevitisme houden in: een verwerping van meeste islamitische gebruiken; de dagelijkse ‘namaz’ (gebeden), het vasten en het bidden in moskeeën inbegrepen.
De Alevieten zijn een religieus/culturele minderheid die, niet voor de eerste keer in de Turkse geschiedenis, geconfronteerd worden met discriminatie in alle takken van het maatschappelijk leven. In de geschiedenis van volksopstanden en strijd voor democratie in Turkije, hebben de Alevieten een leidende rol gespeeld.
Visie
De Alevieten beschouwen ontwikkeling en vooruitgang niet als iets slechts, maar juist als iets wat de mensheid ten goede kan komen. Dat wil zeggen, voor zover deze ontwikkelingen een bijdrage kunnen leveren aan vrede, rechtvaardigheid en een betere relatie tussen de mensen in de wereld.
Ieder mens accepteren zoals hij is
Alevieten hebben een sterke onderlinge band. Deze sterke band is mede terug te voeren tot de onderdrukking en discriminatie, die ze in Turkije hebben ondergaan. Orthodox-religieuze Soennieten beschouwen Alevieten niet als Moslims en vinden vooral de te grote gelijkheid tussen man en vrouw een probleem.
De discussie rondom de Islam roept bij de Alevieten veel emotie op. Omdat Alevieten zich niet herkennen in de orthodoxe Islam en hun levensvisie sterk liberaal-humanistische en progressieve elementen heeft, herkennen ze zich niet in de inhoud en de toon van het debat.
Integratie
Door de humanitaire levenswijze staan de Alevieten open voor andere culturen. Alevieten hebben respect voor andere normen en waarden.
Positie van de vrouwen
Een interessant kenmerk van het Alevitisme is de hoge status van vrouwen. In de ontwikkeling van het Alevitisme hebben vrouwen een belangrijke rol gespeeld. De voor de Alevieten belangrijke Haci Bektas Veli heeft bijvoorbeeld gezegd: “Een volk dat geen kansen geeft aan de ontwikkeling van de vrouw is een volk dat niet bestaat”.
De Alevieten als minderheid
De Alevieten in Turkije zijn altijd een minderheid geweest in een door soennitische Islam gedomineerd land. Alevieten zijn door de eeuwen heen vervolgd en gediscrimineerd. Als gevolg daarvan moesten ze hun geloof vaak verborgen houden. Toen Atatürk van Turkije een republiek staat maakte, juichten de Alevieten dit toe. De Alevieten hebben secularisme altijd geprefereerd boven de sheria-wetgeving (wetgeving van de Koran). De Alevieten hoopten voortaan op basis van gelijkheid, zonder gediscrimineerd te worden, aan het culturele, sociale en politieke leven van Turkije deel te kunnen nemen. Hoewel de positie van de Alevieten sinds Atatürk enigszins verbeterd is, is zij nog steeds niet goed te noemen. Alevieten worden vandaag de dag nog steeds gediscrimineerd.
De Alevitische gemeenschap in Nederland
Met de emigratie in de jaren 60 zijn de Alevieten, over het algemeen afkomstig van het platteland, een van de eerste emigrantengroepen die om sociaal en economische redenen naar Europa vertrokken zijn. Deze mensen hebben natuurlijk met hun vertrek uit hun eigen land ook hun normen en waarden meegenomen. De mensen uit de Soennitische stroming die Turkije alle voordelen en rechten bezaten, zagen in een korte tijd in Europa de mogelijkheid zich rondom de moskeeën te organiseren. De in Europa verblijvende Alevitische gemeenschap heeft zich vanaf hun komst uit angst voor onderdrukking in Europese landen niet zo openlijk geprofileerd.
In Nederland is ongeveer 20 % van Turkse mensen Aleviet. In Maastricht wonen er 300 Alevieten. Veel Nederlanders en andere culturen weten weinig van het Alevitisme. Dit komt o.a. omdat de Alevieten in Nederland lange tijd hun eigen identiteit niet behouden hebben. De laatste jaren is hier echter verandering in gekomen. Er zijn veel Alevitische verenigingen opgericht, die onder meer tot doel hebben de mensen in Nederland te informeren over Alevieten.